به سوى ايران از باكو به انزلى قطار سريع السير از مبدأ مسكو كه ميان راه حدود نيم ساعت تأخير داشت ، اين تأخير را با سرعت گرفتن جبران كرد و درست در ساعت يازده و نيم شب ، آرام‌آرام وارد ايستگاه باكو شد . همسر آقاى ه . ن . كه با مأموريت شوهرش پيش از من به اين شهر آمده بود مىگفت : وارد باكو كه مىشويد ، بىآنكه علتش را بدانيد ، اشكتان سرازير مىشود ( اثر گاز چاه‌هاى نفت ) . آقاى ه . ن . و خانم كه سالهاست كه در مأموريت روسيه مىگذرانند ، دربارهء اين كشور خوب مىدانند . خيال مىكنم كه هم او اين احساس را به من القا كرد كه از اينجا كه روانه بشويم و به خاك ايران قدم بگذاريم ، به فلات شگفتىبرانگيز ايران كه تاكنون مانند آن نديده‌ايم ، چنان جايى كه در تصور هم نمىگنجد ، مىرسيم ، و چندگاهى رابطه‌مان با دنياى متمدن بريده مىشود . كنسول ايران در باكو از هرگونه پذيرايى فروگزار نكرد ، و من شبى را در مهمانخانه ساده و بىروح و رونق اين شهر به سر آوردم . باكو بزرگترين مركز استخراج نفت در جهان است . از اين جا كه سراسر آن چاه